Een bekende arts die in een video een voedingssupplement of medicijn aanbeveelt: dat klinkt betrouwbaar. Toch kan zo’n video volledig zijn nagemaakt met kunstmatige intelligentie. Het televisieprogramma Radar waarschuwt voor deepfakevideo’s waarin Nederlandse medisch specialisten zonder hun toestemming worden gebruikt.

De artsen lijken echt te praten. Ook hun gezicht, stem en kleding kunnen overtuigend zijn nagemaakt. Ondertussen doen zij uitspraken die ze in werkelijkheid nooit hebben gedaan. De video’s worden gebruikt om twijfelachtige producten te verkopen. Dat is niet alleen misleidend, maar kan ook gevaarlijk zijn voor de gezondheid.

Wat is een deepfake?

Een deepfake is een nagemaakte video, afbeelding of geluidsopname. Met behulp van kunstmatige intelligentie kan het lijken alsof iemand iets zegt of doet wat nooit is gebeurd.

Sommige deepfakes zijn duidelijk als grap bedoeld. Denk aan een bekende acteur die ineens in een andere film meespeelt. Maar de techniek wordt ook gebruikt voor oplichting, nepnieuws en misleidende reclame.

Deepfakes worden steeds beter. Daardoor is het soms moeilijk om met het blote oog te zien of een video echt is.

Bekende artsen zonder toestemming gebruikt

Radar sprak verschillende Nederlandse medisch specialisten die in zulke video’s voorkomen. Onder anderen een gynaecoloog, een radioloog en een cardioloog werden gebruikt om medicijnen, supplementen of afvalmethoden aan te prijzen.

De artsen hadden hiervoor geen toestemming gegeven. Ze hadden de uitspraken in de video’s ook nooit gedaan.

In een van de video’s werd bijvoorbeeld beweerd dat een bepaald voedingssupplement het hart en de hersenen zou “reinigen”. Een andere deepfake bevatte onjuiste beweringen over prostaatkanker. Juist doordat een echte specialist in beeld verscheen, kon de boodschap betrouwbaar overkomen.

Dat is precies waar de makers op rekenen: mensen herkennen de arts of zien een witte jas en denken dat de informatie medisch is gecontroleerd.

Waarom zijn medische deepfakes zo gevaarlijk?

Bij gewone online oplichting kan iemand geld verliezen. Bij medische desinformatie komt daar een extra risico bij: mensen kunnen verkeerde beslissingen over hun gezondheid nemen.

Iemand kan bijvoorbeeld:

• – een onbetrouwbaar product kopen;
• – stoppen met voorgeschreven medicijnen;
• – klachten zelf proberen te behandelen;
• – een bezoek aan de huisarts uitstellen;
• – persoonlijke of betaalgegevens achterlaten op een verdachte website.

Een middel dat voor iedereen werkt, bestaat niet. Een arts kan een behandeling pas adviseren als de medische situatie van de patiënt bekend is. Een algemene aanbeveling in een reclamevideo moet daarom altijd kritisch worden bekeken.

Hoe kunt u een deepfake herkennen?

Een goede deepfake is niet altijd direct herkenbaar. Toch zijn er vaak signalen die kunnen wijzen op een nagemaakte video.

1. Let op de beweging van de mond

Kijk of de lippen precies aansluiten op de gesproken woorden. Bij deepfakes loopt het geluid soms iets voor of achter op het beeld.

2. Luister naar de stem

Een nagemaakte stem kan onnatuurlijk klinken. Let op vreemde klemtonen, een vlakke manier van spreken of kleine foutjes in de uitspraak.

3. Bekijk de ogen en gezichtsuitdrukking

De kleur van de ogen kan afwijken. Ook knipperen, glimlachen en andere gezichtsbewegingen kunnen onnatuurlijk zijn.

4. Controleer de boodschap

Doet de persoon een uitspraak die niet bij zijn of haar beroep past? Belooft een arts een wondermiddel? Worden woorden gebruikt als “geheime methode”, “direct resultaat” of “artsen willen niet dat u dit weet”? Dan is extra voorzichtigheid nodig.

5. Zoek naar de oorspronkelijke bron

Bekijk de website van het ziekenhuis, de arts, de omroep of de organisatie. Zoek of de video daar ook wordt genoemd. Een betrouwbaar medisch advies verschijnt meestal niet alleen in een losse advertentie op sociale media.

6. Kijk goed naar de website

Controleer de domeinnaam en de contactgegevens. Oplichters gebruiken soms websites die lijken op die van een bekende krant, bank of zorgorganisatie. Kleine verschillen in de webnaam kunnen verraden dat het om een kopie gaat.

7. Laat u niet onder druk zetten

Waarschuwingen zoals “alleen vandaag verkrijgbaar” of “nog drie verpakkingen beschikbaar” zijn bedoeld om u snel te laten beslissen. Neem de tijd en overleg bij twijfel met uw huisarts of apotheker.

Een vertrouwde omgeving is geen garantie

Veel mensen denken dat een advertentie betrouwbaar is wanneer deze op Facebook, Instagram, TikTok of een andere bekende website staat. Dat is helaas niet altijd zo.

Radar meldt dat een deepfakevideo volgens een sociaalmediaplatform aanvankelijk aan de voorwaarden voldeed. Dat laat zien dat automatische controles niet altijd goed werken. Een advertentie kan dus zichtbaar zijn, terwijl de inhoud misleidend of zelfs schadelijk is.

Blijf daarom zelf kritisch kijken, ook wanneer een video via een bekend platform wordt aangeboden.

Wat kunt u doen als u een medische deepfake ziet?

Klik niet op de advertentie en bestel het aangeboden product niet. Maak indien mogelijk een schermafbeelding en bewaar de link naar de video of website.

Meld de video vervolgens bij:

• – het sociale platform waarop u de video zag;
• – het ziekenhuis of de zorgorganisatie van de betrokken arts;
• – de Fraudehelpdesk wanneer sprake is van mogelijke oplichting;
• – de politie wanneer u geld heeft verloren of persoonsgegevens heeft gedeeld.

Heeft u al een onbekend middel gebruikt? Neem dan contact op met uw huisarts of apotheker. Stop niet op eigen initiatief met voorgeschreven medicatie.

Ook bekende Nederlanders worden misbruikt

Niet alleen artsen zijn het doelwit. Ook nieuwslezers, presentatoren, ondernemers en andere bekende Nederlanders verschijnen in nagemaakte advertenties. Soms lijkt het alsof zij een bijzondere beleggingsmethode aanbevelen of vertellen hoe u snel geld kunt verdienen.

Vaak begint zo’n aanbieding met een relatief klein bedrag. Daarna proberen de oplichters meer geld of persoonlijke gegevens te krijgen.

De werkwijze is steeds ongeveer hetzelfde: het vertrouwen in een bekend persoon wordt gebruikt om de kijker te overtuigen.

Digitaal vaardig blijven wordt steeds belangrijker

We kunnen niet meer automatisch geloven wat we met onze eigen ogen zien of met onze eigen oren horen. Dat klinkt misschien verontrustend, maar kennis helpt. Wie de belangrijkste signalen kent, herkent misleiding sneller en denkt eerder na voordat er wordt geklikt.

De beste bescherming bestaat uit drie eenvoudige stappen:

Stop, controleer en vraag advies.

Krijgt u een opvallende video doorgestuurd? Deel deze dan niet direct verder. Controleer eerst waar de video vandaan komt en of betrouwbare bronnen dezelfde informatie geven. Zo helpt u ook voorkomen dat misleidende berichten zich verder verspreiden.

Bij Computerwijs leren we mensen niet alleen hoe digitale middelen werken, maar ook hoe zij deze veilig en bewust kunnen gebruiken. Want digitale vaardigheden gaan verder dan het bedienen van een computer: ze helpen ons om betrouwbare informatie van digitale misleiding te onderscheiden.

Bron

Uitzending van het programma Radar van 7 september 2026. https://npo.nl/start/afspelen/radar_382

Bijpassende opleidingen van Computerwijs

Basismodule digiveiligheid

Cursussen over kunstmatige intelligentie

Opleiding Mediaopvoeding