In eerdere artikelen schreven we al over de AI-strijd tussen de VS en China, en over Europa’s afhankelijkheid daarvan. Nederland zet nu een concrete, eigen stap: een nieuwe AI-supercomputer in Groningen.

Wat gaat er gebeuren?

Op de campus van de Rijksuniversiteit Groningen komt een supercomputer voor de Nederlandse “AI-fabriek”. Deze wordt naar verwachting in 2027 opgeleverd, en moet vanaf 2028 gebruiksklaar zijn.

Een supercomputer is, kort gezegd, een computer die extreem complexe berekeningen aankan, te groot voor een gewone computer. Nederland heeft al zo’n machine, Snellius in Amsterdam, beheerd door SURF (de ict-coöperatie van Nederlandse onderwijs- en onderzoeksinstellingen). De nieuwe Groningse computer moet daar als tweede naast komen te staan, specifiek gericht op AI-toepassingen.

Ter vergelijking: de drie krachtigste supercomputers ter wereld staan in de VS. De krachtigste van Europa, Jupiter, staat in Duitsland. Die machine kan werk verzetten dat vergelijkbaar is met bijna een miljoen smartphones tegelijk.

Een concreet voorbeeld: kwetsbare baby’s

Een mooi, tastbaar voorbeeld van waar deze rekenkracht voor kan dienen, komt van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Het ziekenhuis wil kwetsbare, te vroeg geboren baby’s continu monitoren met sensoren die hartslag, hersengolven en videobeelden vastleggen.

Die data zou onderzoekers kunnen helpen ontdekken of het gedrag van een baby iets zegt over pijn of de behoefte aan voeding. Het probleem: dit soort onderzoek genereert enorme hoeveelheden privacygevoelige medische data. Rekenkracht bij commerciële AI-aanbieders inkopen is voor het ziekenhuis simpelweg te duur. Een Nederlandse, publiek gefinancierde supercomputer zou dit juist wél haalbaar maken.

Waarom geen Nederlandse “AI-gigafabriek”?

Hier wordt het interessant, want dit is niet het enige plan dat op tafel lag. Afgelopen zomer presenteerde de Europese Commissie een plan voor zeven grote “AI-gigafabrieken” in Europa, met veel meer rekenkracht dan de Groningse computer. Duitsland en Frankrijk tekenden hiervoor, Nederland niet.

Nederland zag eerder namelijk al af van een eigen, veel grotere AI-gigafabriek in Rotterdam. Dat plan, opgesteld door oud-ASML-topman Peter Wennink, zou 22,5 miljard euro hebben gekost. Het was bedoeld om de “digitale soevereiniteit en economische weerbaarheid” van Nederland en Europa te versterken.

Wetenschappers waren fel kritisch. Het datacentrum zou stroom verbruiken vergelijkbaar met 2,5 miljoen huishoudens. AI-onderzoeker Alex de Vries-Gao (Vrije Universiteit) noemde het plan “van de zotte”. Ook adviesbureau Ecorys deed onderzoek, in opdracht van het ministerie van Economische Zaken. De conclusie: er was in Nederland simpelweg onvoldoende vraag naar zo’n grootschalige fabriek.

Het kabinet trok op basis hiervan de portemonnee niet. Het koos voor de veel kleinere aanpak in Groningen, die wél overheidsgeld krijgt.

Klein maar doordacht, in plaats van groot en onzeker

Deze keuze past bij een breder patroon. In plaats van mee te doen aan een kostbare, energie-intensieve wedloop met onzekere opbrengst, kiest Nederland voor een kleinschaligere aanpak. Die sluit aan op concrete, bewezen behoeften, zoals medisch onderzoek.

Dat betekent niet dat het probleem van digitale afhankelijkheid hiermee is opgelost. Nederland en Europa blijven voor de zwaarste AI-toepassingen nog altijd voor een groot deel afhankelijk van Amerikaanse en Chinese techbedrijven. Maar het laat wel zien dat er ook een bewuste, kritische afweging aan vooraf kan gaan. Niet klakkeloos meegaan in elke aangekondigde miljardeninvestering dus.

Waarom dit ook voor jou relevant is

Dit soort keuzes bepaalt mede welke AI-toepassingen er de komende jaren in Nederland beschikbaar komen. Ook de voorwaarden waaronder dat gebeurt, bijvoorbeeld met wie je gegevens gedeeld worden, hangen hiervan af. Voor iedereen die met AI werkt of erover nadenkt, is het goed om dit te weten. Er zijn namelijk ook Nederlandse alternatieven in ontwikkeling, naast de bekende Amerikaanse en Chinese AI-modellen.

Bronnen

• NOS, “Groningse AI-supercomputer moet Nederland minder afhankelijk maken van buitenland”
• NOS, “‘AI-gigafabriek’ van 22,5 miljard kan rekenen op kritiek: ‘Dit is van de zotte'”
• Consultancy.nl, “Ecorys: ‘AI-gigafabriek van weinig meerwaarde voor Nederland'”
• Computable.nl, “Kabinet steekt geen geld in Rotterdamse ai-gigafabriek”