Programmamaker Roel Maalderink ondervroeg in een satirische video medewerkers van Meta over de camerabril van hun eigen bedrijf. Meta haalde die video deze week zelf van Instagram af. De video zelf is grappig bedoeld, maar het onderwerp erachter is dat allerminst. Steeds meer mensen dragen een bril die er heel gewoon uitziet, maar die kan filmen zonder dat de omgeving het doorheeft.

Wat is een camerabril precies?

Camerabrillen, ook wel AI-brillen of “gluurbrillen” genoemd, zien er tegenwoordig bijna niet meer anders uit dan een normale bril. Toch zit er een kleine camera, een microfoon en een persoonlijke AI-assistent in verwerkt. Je kunt ermee filmen, geluid opnemen, je omgeving laten beschrijven, muziek afspelen en zelfs bellen.

Bij het filmen brandt er een klein lampje, bedoeld om anderen te waarschuwen dat er wordt opgenomen. In de praktijk is dat lampje echter makkelijk af te plakken, zoals Maalderink in zijn inmiddels verwijderde video liet zien.

Waarom de privacywaakhond aan de bel trekt

Deze week waarschuwde de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) voor het delen van dit soort beelden. Foto’s en video’s die met een camerabril worden gemaakt, mogen niet zomaar openbaar gedeeld worden. De AP wijst erop dat mensen vaak niet doorhebben dat ze gefilmd worden, juist omdat de bril zo gewoon oogt. De brillen zijn bovendien flink in opmars. Er zijn inmiddels miljoenen gebruikers wereldwijd, en steeds meer fabrikanten brengen een eigen versie op de markt.

De AP gaat zelfs een stap verder dan waarschuwen alleen. De toezichthouder adviseert ziekenhuizen, rechtbanken en andere organisaties om camerabrillen op hun locatie helemaal te verbieden. Praktisch gezien kan iedere organisatie dit zelf al regelen, bijvoorbeeld via de eigen huisregels.

Onderzoek van Nieuwsuur liet vorige maand zien dat er al duizenden video’s met deze brillen op sociale media staan. Een deel daarvan overschrijdt duidelijk grenzen: nietsvermoedende vrouwen gefilmd in wc-hokjes, saunas of op het strand. Waar al die beelden precies terechtkomen, is vaak onduidelijk.

De ironie van deze zaak

Opvallend aan de verwijderde video van Maalderink: die ging juist over de risico’s van de camerabril. De video werd zelf offline gehaald wegens vermeend “pesten en intimidatie”. De grensoverschrijdende video’s die Nieuwsuur vond, blijven ondertussen gewoon online staan. Digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom noemt de motivatie van Meta dan ook “onzin”, en spreekt van censuur. Meta bepaalt zo mede wat er wel en niet besproken mag worden over zijn eigen producten.

Dat past in een breder patroon. Meta verwijderde dit jaar en vorig jaar ook tientallen Instagramaccounts van queer-organisaties en individuen, vaak zonder duidelijke uitleg. Zulke beslissingen van een techbedrijf krijg je als gebruiker zelden goed toegelicht, en daar zit precies het probleem. Je hebt als gebruiker weinig inzicht in, en al helemaal geen controle over, waarom content wel of niet blijft staan.

De zaak kreeg inmiddels ook politieke aandacht. Tweede Kamerlid Kathmann noemt de verwijdering “angstaanjagend” en zegt dat het naar censuur riekt. Opvallend detail: de video staat gewoon nog op YouTube, van Google, terwijl Meta ‘m van zijn eigen platform Instagram haalde.

Verkoopstop en een dreigende rechtszaak

De ophef heeft inmiddels ook gevolgen voor de verkoop. Hans Anders, een van de grootste opticiensketens van Nederland, stopt met de verkoop van de Meta-bril, voor onbepaalde tijd. Het bedrijf wil eerst de uitkomst van de publieke en politieke discussie afwachten. Wehkamp ging Hans Anders hierin al voor en haalde de bril eerder al uit de verkoop. De bril is sinds september 2025 in Nederland te koop, vanaf 419 euro, en bij andere winkels en webshops nog gewoon verkrijgbaar.

Ook vanuit ziekenhuizen en Defensie klinkt weerstand tegen de bril. Drie organisaties dreigen inmiddels met een rechtszaak: de Consumentenbond, expertisecentrum Offlimits en actiegroep The Firewall. Offlimits zegt al meldingen te hebben ontvangen van mensen die op straat zijn lastiggevallen en stiekem gefilmd met de bril.

De eis: Meta moet de bril en de standaardinstellingen zo aanpassen dat ze aan de privacywetgeving voldoen. Ook moet het stoppen met wat de Consumentenbond noemt “de onrechtmatige verwerking van gegevens voor AI”. Meta kreeg op 29 september een sommatiebrief, met een deadline van 13 oktober. Reageert het bedrijf niet op tijd, dan volgt een kort geding bij de rechtbank Amsterdam.

Een kanttekening die in deze discussie vaak ondersneeuwt: slechtzienden willen de bril juist graag kunnen blijven gebruiken. Zij vragen om aandacht voor hun belang bij eventuele maatregelen. Dat sluit aan bij wat we verderop bespreken over legitieme toepassingen van deze technologie.

Is een camerabril nu wel of niet verboden?

Eigenlijk grotendeels wel, alleen niet altijd even duidelijk. Het recht op privacy staat in de Grondwet en het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie. Ook het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermt dit recht. Ook het portretrecht, de Auteurswet en het Wetboek van Strafrecht spelen een rol. Iemand in het geheim filmen in bijvoorbeeld een kleedkamer of toilet is gewoon strafbaar.

Scholen, zorginstellingen, horeca, winkels, sportscholen en zwembaden kunnen bovendien in hun eigen huisregels al een afdwingbaar verbod opnemen.

Toch wil de Tweede Kamer een breder en duidelijker verbod, juist omdat zoveel mensen zich niet aan de bestaande regels blijken te houden. Het kabinet vindt een apart verbod juridisch niet per se nodig, maar begrijpt de roep vanuit de Kamer wel. Er wordt dit najaar nog advies verwacht van een Europese privacy-commissie, waar ook de AP in vertegenwoordigd is.

Noorwegen kiest voor een tijdelijk verbod

In het buitenland gaat men al een stap verder. De Noorse regering wil een tijdelijk verbod op AI-brillen op een aantal plekken in de openbare ruimte. Aanleiding is de zorg dat mensen zonder hun medeweten worden gefilmd of gefotografeerd.

Het verbod geldt voor plekken die veel mensen bezoeken, zoals parken en winkelcentra. Ook gaat het om plekken waar veel kinderen komen, zoals kinderdagverblijven en speeltuinen. Het kan ook gelden voor privacygevoelige plekken, zoals ziekenhuizen en kleedkamers. Of het verbod ook voor universiteiten en hogescholen komt, wordt nog bekeken.

Digitaliseringsminister Micaelsen legt uit waarom. Mensen moeten zich geen zorgen hoeven maken over stiekem filmen op plekken waar dat normaal niet gebeurt. Anders kan een samenleving als onveilig worden ervaren, en trekken mensen zich terug.

Het is uitdrukkelijk geen algeheel verbod. Privégebruik blijft mogelijk. Blinden en slechtzienden kunnen worden uitgezonderd, omdat de bril voor hen nuttig kan zijn. Het tijdelijke verbod geeft de regering tijd voor grondig onderzoek. Een expertgroep adviseert daarna over permanente regels. Daarbij wordt ook gekeken voor welke onderdelen het verbod precies moet gelden. Bijvoorbeeld voor brillen met een camera, of alleen voor brillen met ook een AI-functie.

Niet alles aan camerabrillen is problematisch

Voor de volledigheid: er zijn ook toepassingen die wél op steun kunnen rekenen. Voor blinden en slechtzienden kan de AI-functie helpen bij het voorlezen van teksten of het vinden van een locatie. Artsen kunnen er ook mee collega’s op afstand laten meekijken tijdens de behandeling van een patiënt. De Tweede Kamer wil dan ook een uitzondering op een eventueel verbod voor dit soort toepassingen.

Wat kun je zelf doen?

Of je nu zelf een camerabril overweegt, of je zorgen maakt dat je door iemand anders gefilmd wordt:

• Let op een klein lampje bij een bril die je verdacht vindt. Het is geen garantie (het kan afgeplakt zijn), maar wel een eerste signaal.
• Vraag gerust of iemand je filmt, zeker in een besloten ruimte zoals een kleedkamer, toilet of sauna. Dat is geen overdreven wantrouwen, gezien wat er al is aangetroffen.
• Deel nooit zomaar beelden van andere mensen die je met een camerabril hebt gemaakt. Volgens de AP is dat niet zomaar toegestaan, ook niet als het per ongeluk gebeurde.
• Meld ongepaste beelden bij het platform waar ze op staan, en bij de AP als het om een ernstige privacyschending gaat.

Camerabrillen zijn een voorbeeld van technologie die zich razendsnel ontwikkelt. Sneller dan de regels en gewoontes die ons zouden moeten beschermen. Tot die regels goed zijn ingehaald, is een gezonde dosis oplettendheid je beste bescherming.

Bronnen

• NOS, “Meta haalt satirische video Roel Maalderink over camerabril offline”
• NOS, “Privacywaakhond waarschuwt: beelden van camerabril delen mag niet zomaar”
• NOS Nieuwsuur, “Grote zorgen over gluurbrillen van Meta”
  NOS, “Tweede Kamer wil breder en duidelijker verbod op camerabril”
  NOS, “Rechtszaak dreigt om camerabril Meta: ‘Verkoop moet stoppen'”
• Reformatorisch Dagblad, “Hans Anders schort verkoop Meta-bril op om ‘publieke discussie'”
• NOS, “Per direct geen meta-brillen meer te koop bij Hans Anders”
  NOS, “Tijdelijk verbod op AI-brillen in Noorwegen, regering stelt onderzoek in”