Artificial Intelligence (AI) wordt steeds vaker gebruikt. We stellen vragen aan ChatGPT, laten teksten samenvatten, maken afbeeldingen met AI en gebruiken slimme hulpmiddelen op onze telefoon of computer.
Voor veel mensen voelt AI als iets onzichtbaars. Je typt een vraag, krijgt een antwoord en klaar.
Toch schuilt achter iedere AI-opdracht een enorme technische infrastructuur van datacenters, computers, netwerken en koelsystemen. Daardoor heeft AI niet alleen voordelen, maar ook een impact op het milieu.
In dit artikel kijken we naar de milieubelasting van AI en de vraag hoe duurzaam deze technologie eigenlijk is.
AI draait niet in de lucht
Wanneer je een vraag stelt aan ChatGPT, wordt die vraag niet op je eigen computer verwerkt.
De vraag wordt verzonden naar grote datacenters waar duizenden krachtige computers continu berekeningen uitvoeren.
Voor moderne AI-systemen zijn speciale processoren nodig, vaak zogenaamde GPU’s. Deze chips zijn ontworpen om grote hoeveelheden berekeningen tegelijk uit te voeren.
Dat maakt AI mogelijk, maar kost ook energie.
Waarom AI zoveel energie gebruikt
Een zoekopdracht in een traditionele zoekmachine is meestal relatief eenvoudig.
Een AI-model moet daarentegen:
- de vraag analyseren;
- de context begrijpen;
- patronen herkennen;
- een antwoord samenstellen;
- het antwoord controleren op samenhang.
Al deze berekeningen vragen rekenkracht.
Naarmate AI-modellen groter worden, stijgt ook het energieverbruik.
Daarnaast worden AI-systemen voortdurend getraind met enorme hoeveelheden gegevens. Het trainen van een groot taalmodel kan weken of zelfs maanden duren en vereist duizenden computers die dag en nacht draaien.
Datacenters gebruiken enorme hoeveelheden stroom
De groei van AI zorgt ervoor dat datacenters steeds meer elektriciteit verbruiken.
Datacenters zijn gebouwen vol servers die continu actief zijn. Ze verwerken niet alleen AI-verkeer, maar ook websites, cloudopslag, videostreaming en andere online diensten.
AI zorgt echter voor een extra belasting omdat de benodigde berekeningen veel zwaarder zijn dan bij veel andere internettoepassingen.
Daardoor investeren technologiebedrijven wereldwijd miljarden euro’s in nieuwe datacenters en energievoorzieningen.
Ook water speelt een belangrijke rol
Veel mensen denken bij milieubelasting vooral aan stroomverbruik, maar dat is slechts een deel van het verhaal.
Servers produceren warmte. Om oververhitting te voorkomen moeten datacenters worden gekoeld.
Daarvoor wordt vaak water gebruikt.
Afhankelijk van het type datacenter kunnen grote hoeveelheden water nodig zijn om de temperatuur van servers onder controle te houden.
Naarmate AI-systemen meer rekenkracht vragen, neemt ook de behoefte aan koeling toe.
In gebieden waar water schaars is, leidt dit steeds vaker tot discussies over het gebruik van water door grote technologiebedrijven.
Chips en grondstoffen
AI draait op gespecialiseerde computerchips.
Voor de productie van deze chips zijn verschillende grondstoffen nodig, waaronder zeldzame metalen.
De winning van deze materialen heeft eveneens gevolgen voor het milieu:
- energieverbruik;
- mijnbouwactiviteiten;
- transport;
- productieprocessen.
Daarnaast ontstaat er elektronisch afval wanneer oude servers en hardware worden vervangen door nieuwere systemen.
AI heeft dus niet alleen een digitale, maar ook een fysieke voetafdruk.
Wie profiteert van AI?
Een opvallend punt dat steeds vaker wordt genoemd in onderzoeken is dat de voordelen van AI niet altijd gelijk verdeeld zijn.
Veel AI-diensten worden vooral gebruikt in rijke landen en door grote organisaties.
De grondstoffen, energieproductie en productie van hardware vinden echter vaak elders plaats.
Daardoor ontstaat een discussie over de vraag wie profiteert van AI en wie de grootste milieubelasting draagt.
Dit onderwerp krijgt internationaal steeds meer aandacht.
Betekent dit dat AI slecht is voor het milieu?
Het antwoord is niet zo eenvoudig.
AI heeft namelijk ook voordelen die juist kunnen bijdragen aan duurzaamheid.
Voorbeelden zijn:
- slimmer energiebeheer;
- efficiëntere logistiek;
- ondersteuning van wetenschappelijk onderzoek;
- betere weersvoorspellingen;
- optimalisatie van productieprocessen;
- vermindering van verspilling.
AI kan dus zowel een belasting als een hulpmiddel zijn.
De uiteindelijke impact hangt af van hoe de technologie wordt ontwikkeld en gebruikt.
Wat kunnen gebruikers zelf doen?
De milieubelasting van één enkele vraag aan een chatbot is relatief klein.
Toch kunnen miljoenen gebruikers samen een groot verschil maken.
Enkele eenvoudige tips:
Gebruik AI bewust
Gebruik AI wanneer het daadwerkelijk iets toevoegt en niet voor iedere kleine taak.
Vermijd onnodige herhalingen
Tien keer dezelfde vraag stellen vraagt meer rekenkracht dan één goed geformuleerde vraag.
Kies kwaliteit boven kwantiteit
Een duidelijke prompt levert vaak sneller een bruikbaar antwoord op.
Gebruik AI als hulpmiddel
Laat AI ondersteunen waar het nuttig is, maar voorkom onnodig gebruik.
De toekomst van duurzame AI
Technologiebedrijven werken voortdurend aan efficiëntere chips, zuinigere datacenters en betere koelsystemen.
Ook wordt steeds vaker gekeken naar het gebruik van duurzame energie voor AI-toepassingen.
Tegelijkertijd groeit het gebruik van AI razendsnel. Daardoor blijft de vraag bestaan of de efficiëntiewinst groot genoeg is om de groei van het energieverbruik te compenseren.
De komende jaren zal dit waarschijnlijk een belangrijk maatschappelijk onderwerp blijven.
Conclusie
AI biedt indrukwekkende mogelijkheden voor onderwijs, zorg, wetenschap en het dagelijks leven.
Tegelijkertijd is AI niet gratis vanuit milieuoogpunt. Achter iedere chatbot, afbeeldinggenerator en slimme assistent schuilt een netwerk van datacenters, computers, energievoorzieningen en koelsystemen.
Dat betekent niet dat we moeten stoppen met AI.
Wel is het verstandig om bewust om te gaan met deze technologie en oog te houden voor de gevolgen ervan.
Net zoals we nadenken over energieverbruik van auto’s, vliegtuigen en huishoudelijke apparaten, is het goed om ook stil te staan bij de ecologische voetafdruk van digitale technologie.
