Nieuws over digitalisering, AI en online veiligheid
Welkom op de nieuwspagina van Computerwijs. Hier vind je actuele berichten, ontwikkelingen en achtergrondinformatie over digitalisering, online veiligheid, AI, technologie en alles wat ons digitale leven beïnvloedt. De inhoud wordt regelmatig aangevuld met nieuwe artikelen, tips en analyses, zodat je altijd op de hoogte blijft van de laatste trends en belangrijke veranderingen in de digitale wereld.
Of het nu gaat om grote technologische ontwikkelingen, nieuwe wetgeving, cybersecurity of praktische digitale vaardigheden: je leest het hier overzichtelijk en begrijpelijk uitgelegd.
Door op een nieuwsbericht te klikken ga je naar de bron van dat bericht.
Duitsland roept ambassadeur Rusland op matje vanwege 'cyberaanval en desinformatie'
12 december 2025 – Bron: NOS.nl
De Duitse regering beschuldigt Rusland van een grote cyberaanval op de Duitse luchtverkeersleiding in augustus 2024 en van een desinformatiecampagne rond de Bondsdagverkiezingen van februari 2025. De Russische ambassadeur is hierover ontboden.
Volgens Duitsland voeren Russische diensten al langer sabotage, cyberaanvallen en manipulatiecampagnes uit om de Duitse samenleving te verdelen en het vertrouwen in instituties te ondermijnen.
De hack op de luchtverkeersleiding zou zijn uitgevoerd door het Russische hackerscollectief APT28/Fancy Bear, dat gelinkt is aan de militaire inlichtingendienst GRU.
Daarnaast staat volgens Duitsland nu vast dat Rusland verkiezingen probeerde te beïnvloeden. Het netwerk “Storm-1516” verspreidde via nepwebsites desinformatie, vooral gericht tegen CDU/CSU en de Groenen.
Duitsland veroordeelt de acties en wil met Europese partners tegenmaatregelen nemen, waaronder mogelijke sancties tegen betrokken individuen.
Criminelen gebruiken website ‘Bullchat’ voor ernstige misdrijven
11 december 2025 – Bron: Kijk – Undercover in Nederland
In het programma Undercover in Nederland onthult Alberto Stegeman dat de website Bullchat een belangrijke digitale ontmoetingsplaats is voor criminelen. Het platform wordt gebruikt om slachtoffers te vinden en te benaderen voor afpersing, oplichting en zelfs minderjarige prostitutie.
Het onderwerp start in de opname vanaf ca. 9.40.
Stegeman laat zien hoe de site weinig tot geen controle heeft op wat er gebeurt, waardoor daders vrijwel vrij spel lijken te hebben. Ook probeert hij de eigenaar van Bullchat om uitleg te vragen, maar een heldere verantwoording blijft uit.
Volgens het onderzoek speelt de website een structurele rol binnen de criminele onderwereld, en is het gebrek aan toezicht een serieus risico voor kwetsbare groepen.
“Een digitale plek waar misdrijven kunnen worden voorbereid en uitgevoerd zonder dat iemand ingrijpt.” — Undercover in Nederland
Computers dreigen veel duurder te worden door prijsstijging van één onderdeel
10 december 2025 – Bron: NOS.nl
Computers, laptops en smartphones dreigen de komende maanden flink duurder te worden doordat de prijs van één belangrijk onderdeel — werkgeheugen (RAM) — enorm is gestegen.
Volgens gegevens van Pricewatch is werkgeheugen de afgelopen tijd ongeveer drie keer zo duur geworden, wat direct doorwerkt in de adviesprijzen van apparaten.
Experts verwachten dat hierdoor bijvoorbeeld een smartphone van €300–€400 al snel zo’n €50 duurder kan worden, en laptops mogelijk €100 of meer duurder.
De stijgende RAM-prijzen komen doordat geheugenleveranciers grote hoeveelheden geheugen opkopen voor datacenters, vooral vanwege de enorme vraag door kunstmatige intelligentie.
Omdat geheugenprijzen vaak maanden later pas doorwerken in de eindproducten, zullen de prijsstijgingen waarschijnlijk nog enige tijd aanhouden voordat ze weer afnemen.
ASML leverde product aan militair onderzoeksinstituut in China
9 december 2025 – Bron: NOS.nl
Uit onderzoek van Nieuwsuur blijkt dat ASML in 2023 en 2024 onderdelen en chipmachines heeft geleverd aan Chinese instellingen met duidelijke militaire banden. Zo kocht het 24e Onderzoeksinstituut van CETC – onderdeel van een groot Chinees defensiebedrijf – een essentieel onderdeel voor een chipmachine. Ook leverde ASML een DUV-lithografiemachine aan een quantumonderzoeksinstituut dat werkt aan technologie met mogelijke militaire toepassingen, zoals kwantumradars.
De Nederlandse overheid waarschuwt al jaren dat geavanceerde technologie kan bijdragen aan de versterking van het Chinese leger en aan mensenrechtenschendingen. Toch vallen de geleverde onderdelen niet onder de huidige exportvergunningen, waardoor de overheid geen directe controle heeft. ASML benadrukt dat het zich aan alle regels houdt en dat exportcontrole een taak van de overheid is.
Experts stellen dat sommige onderdelen wél cruciaal zijn voor chipmachines en pleiten voor striktere controles. Daarnaast blijkt ASML ook zaken te hebben gedaan met Chinese bedrijven die op Amerikaanse sanctielijsten staan vanwege militaire betrokkenheid. Het blijft onduidelijk in welke eindproducten de met deze machines gemaakte chips terechtkomen.
Isolatie Russische internetgebruikers neemt toe: nu ook blokkade Snapchat en Facetime
4 december 2025 – Bron: NOS.nl
Rusland heeft de toegang tot Snapchat en Apple’s FaceTime geblokkeerd. De Russische toezichthouder Roskomnadzor zegt – zonder bewijs te leveren – dat de apps worden gebruikt voor het plannen van terroristische acties en andere criminele activiteiten.
Het land treedt al langer streng op tegen buitenlandse techplatforms. Eerder werden onder meer YouTube, WhatsApp, Telegram, LinkedIn en Roblox (gedeeltelijk) geblokkeerd. Volgens experts probeert Rusland hiermee de private communicatie van burgers verder te controleren en de staatscensuur uit te breiden.
Ondertussen promoot de overheid een eigen chatapp, Max, waarvan critici vrezen dat die wordt ingezet om gebruikers te bespioneren.
Gemeente Dantumadiel opnieuw in de fout met privégegevens
5 december 2025 – Bron: NOS.nl
De Friese gemeente Dantumadiel heeft per ongeluk een datalek veroorzaakt door een e-mail te versturen waarin de e-mailadressen van 108 inwoners zichtbaar waren. De gemeente heeft dit gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
Uit interne documenten blijkt dat de gemeente haar privacybeleid al jarenlang niet op orde heeft. De functionaris gegevensbescherming waarschuwde herhaaldelijk voor structurele problemen, zoals:
jarenlang geen verwerkingsregister, terwijl dat sinds 2018 verplicht is;
geen privacy officer, waardoor uitvoerende ambtenaren ook toezicht houden (“slager keurt eigen vlees”);
eerdere incidenten, zoals vergeten domeinregistratie, kwijtgeraakte inloggegevens en verkeerd verzonden medische dossiers.
De gemeente erkent dat de basis onvoldoende is: eind 2024 scoorde ze slechts 0,9 op een schaal van 5 voor gegevensbescherming. Oorzaken zouden volgens de gemeente liggen in organisatorische veranderingen na het opnieuw zelfstandig worden.
Er lopen nu verbetermaatregelen, zoals het werven van een privacy officer en het opzetten van een verwerkingsregister, maar een compleet overzicht ontbreekt nog.
Privacyorganisatie Bits of Freedom reageert scherp en benadrukt dat overheden zich strikt aan de wet moeten houden, omdat datalekken grote persoonlijke gevolgen kunnen hebben en gevoelige informatie in verkeerde handen kan vallen.
Meta begint met blokkeren van 500.000 accounts van Australische tieners
4 december 2025 – Bron: NOS.nl
Meta is begonnen met het blokkeren van sociale-media-accounts van kinderen en tieners onder de 16 jaar, vooruitlopend op het Australische verbod dat op 10 december ingaat. In totaal worden ongeveer 500.000 accounts op Facebook en Instagram afgesloten. Gebruikers kunnen hun gegevens nog opslaan en krijgen hun account pas terug wanneer ze 16 zijn.
Australië is het eerste land ter wereld met zo’n verbod, dat geldt voor platforms als Instagram, TikTok, Snapchat, YouTube, X en Reddit. Bedrijven moeten actief controleren of gebruikers oud genoeg zijn, bijvoorbeeld via ID-controle, bankgegevens of gezichtsscan. Bij onvoldoende inzet kunnen zware boetes volgen.
De maatregel moet kinderen beschermen tegen schadelijke en verslavende algoritmes, maar er zijn twijfels over de uitvoerbaarheid. Veel jongeren proberen het verbod te omzeilen met VPN’s of hulp van volwassenen. Andere landen, zoals Denemarken, de EU en de VS, volgen de ontwikkelingen nauwlettend.
Meer mensen twijfelen over online informatie, vooral op sociale media
4 december 2025 – Bron: NOS.nl
Steeds meer Nederlanders twijfelen aan de betrouwbaarheid van online informatie, vooral wanneer die via sociale media binnenkomt. Uit nieuw onderzoek van het CBS blijkt dat:
72% de afgelopen drie maanden online informatie zag die volgens hen onjuist was (tegen 67% in 2023 en 63% in 2021).
Twijfel aan nieuws op sociale media steeg sterk: van 54% (2021) naar 63% (2024).
Nieuws op nieuwssites wordt veel minder betwijfeld (ongeveer 25%).
Wie twijfelen het meest?
25-45-jarigen: 84%
12-25-jarigen: hoog
65-plussers: slechts 48%, maar dit stijgt wel
Mannen meer dan vrouwen (76% vs. 68%)
Hoger opgeleiden meer dan lager opgeleiden (83% vs. 59%)
Zelf controleren
Van de twijfelaars controleert 68% zelf de informatie:
80% zoekt online verder
30% bespreekt het met anderen of zoekt offline bronnen
Degenen die niet controleren zeggen vaak dat ze:
de bron toch al onbetrouwbaar vinden
niet weten hoe ze moeten controleren
het te moeilijk vinden
Het onderzoek is een representatieve CBS-steekproef onder Nederlanders van 12 jaar en ouder.
Australië en Denemarken verbieden sociale media voor jongeren, wie volgt?
12 november 2025 – Bron: Tweakers.net
Steeds meer pubers blijven tot diep in de nacht actief op algoritmische sociale media zoals TikTok, Instagram en YouTube. In tegenstelling tot vroeger – toen jongeren vooral gameden of online zaten – zijn deze platforms bewust ontworpen om gebruikers zo lang mogelijk vast te houden, omdat hun verdienmodel draait op aandacht en advertenties.
Onderzoek laat geen eenvoudig causaal verband zien tussen sociale media en mentale problemen, maar er zijn sterke aanwijzingen dat intensief gebruik het mentale welzijn van jongeren negatief beïnvloedt. Tegelijkertijd kunnen sociale media ook positieve effecten hebben, zoals het vinden van gelijkgestemden.
Omdat de verslavende werking van sociale media steeds duidelijker wordt, denken landen wereldwijd na over strengere regels. De EU verplicht al dat minderjarigen geen gepersonaliseerde advertenties krijgen en dat platforms een algoritmevrije feed moeten aanbieden, maar deze aanpak is mild.
Andere landen gaan verder:
Denemarken voert als eerste in Europa een socialemediaverbod voor kinderen in.
Australië verbiedt sociale media binnenkort volledig voor kinderen.
Nederland en België overwegen strengere regels en adviezen.
Verenigd Koninkrijk en de VS werken aan wetten rond online veiligheid en algoritmes.
Daarnaast lopen er rechtszaken tegen techbedrijven wegens mogelijke schade aan kinderen.
Ouders spelen zelf ook een grotere rol: steeds meer ouders besluiten hun kinderen tot 14 jaar geen smartphone te geven. Scholen weren bovendien telefoons uit de klas.
Door de snelle ontwikkeling van regelgeving lijkt de tijd van onbeperkte, algoritme-gestuurde toegang tot sociale media voor kinderen snel voorbij. Net zoals bij roken en alcohol kan het gebruik van sociale media uiteindelijk vooral iets worden voor volwassenen.
India verplicht veiligheidsapp op telefoons, zorgen over privacy
2 december 2025 – Bron: NOS.nl
De Indiase overheid verplicht smartphonefabrikanten om een staatsveiligheidsapp, Sanchar Saathi, vooraf op alle nieuwe telefoons te installeren. De app kan niet worden verwijderd en moet gebruikers beschermen tegen cyberdreigingen en helpen bij het opsporen van gestolen toestellen. Volgens de overheid zijn hiermee al meer dan 700.000 telefoons teruggevonden.
Privacy-experts maken zich echter grote zorgen: zij vrezen dat de app kan worden gebruikt voor surveillance en dat dit een gevaarlijk precedent schept voor toekomstige verplichte overheidsapps. Voor bestaande toestellen moeten fabrikanten een software-update uitrollen.
Naar verwachting zal Apple zich verzetten, omdat het bedrijf geen vooraf geïnstalleerde apps van derden toestaat, ook niet van overheden. De smartphone-industrie heeft nog niet publiek gereageerd. India is met 1,2 miljard gebruikers een van de grootste smartphonemarkten ter wereld.
Het 'smerige mensenwerk' achter de race naar betere AI
30 november 2025 – Bron: NOS.nl
Achter AI-systemen zoals ChatGPT zit veel onzichtbaar en zwaar mensenwerk. Om deze modellen te trainen, moeten menselijke medewerkers enorme hoeveelheden schokkende en soms illegale content filteren en labelen — zoals teksten over geweld, seksueel misbruik en kindermishandeling.
De Amerikaanse journalist Karen Hao benadrukt dat AI helemaal niet “automatisch” is: techbedrijven outsourcen dit werk vaak aan goedkope arbeidskrachten in landen als Kenia, Ghana en de Filipijnen. Een Keniaanse medewerker, Mophat Okinyi, die voor een tussenbedrijf van OpenAI werkte, raakte ernstig getraumatiseerd door het beoordelen van extreem gewelddadige teksten. Hij ontwikkelde PTSS, zijn gedrag veranderde drastisch en uiteindelijk verliet zijn zwangere vrouw hem.
Volgens ngo’s is er weinig transparantie rondom deze moderatie- en labelwerkzaamheden. Medewerkers moeten vaak geheimhoudingscontracten tekenen en werken onder zware omstandigheden. Eerdere rechtszaken tegen Meta in Kenia tonen aan hoe kwetsbaar deze werknemers zijn.
Critici benadrukken dat bedrijven als OpenAI graag willen laten geloven dat hun AI “magisch” werkt, zonder vuil werk achter de schermen, terwijl juist deze menselijke arbeid essentieel is. Okinyi zet zich inmiddels in voor betere arbeidsrechten via een Afrikaanse vakbond; hij ziet kleine verbeteringen, maar vindt dat verdere actie nodig is.
Software-update Airbus na duikvlucht verstoort internationaal luchtverkeer
28 november 2025 – Bron: NOS.nl
Airbus waarschuwt dat een softwareprobleem bij ongeveer 6000 A320-vliegtuigen wereldwijd tot verstoringen in het luchtverkeer kan leiden. Door een fout in het besturingssysteem ELAC kunnen toestellen bij sterke zonnestraling onverwacht hoogte verliezen. De meeste vliegtuigen kunnen een snelle update krijgen, maar bij zo’n 1000 toestellen moeten computers in de werkplaats worden vervangen, wat internationaal tot vertragingen en annuleringen leidt.
Het probleem werd ontdekt na een noodlanding van een JetBlue-toestel dat in een krachtige zonnestorm terechtkwam. Verschillende maatschappijen, waaronder EasyJet, Wizz Air en Air France, verwachten hinder. KLM meldt geen problemen omdat het andere software gebruikt.
Google introduceert Nano Banana Pro: AI beeldgenerator van studiokwaliteit
21 november 2025 – Bron: ai.hcc.nl
Google DeepMind lanceert Nano Banana Pro, een nieuw beeldgeneratiemodel gebaseerd op Gemini 3 Pro. Het model kan afbeeldingen maken met realtime informatie, foutloze meertalige tekst en veel creatieve controle. Het ondersteunt hoge resolutie, complexe bewerkingen, consistente gezichten en het omzetten van schetsen naar realistische beelden.
Nano Banana Pro wordt uitgerold naar consumenten, bedrijven en creators via de Gemini-app, Google Ads, Workspace en de Gemini API. Alle beelden krijgen een SynthID-watermerk, behalve bij het Ultra-abonnement.
'Meta stopte onderzoek dat schade van apps op mentale gezondheid aantoonde'
23 november 2025 – Bron: NOS.nl
Uit rechtbankdocumenten blijkt dat Meta intern een onderzoek heeft stopgezet dat wees op een mogelijk causaal verband tussen het gebruik van Facebook en Instagram en een verslechtering van de mentale gezondheid. Dit interne onderzoek, Project Mercury uit 2020, liet zien dat mensen die tijdelijk stopten met social media minder depressie, spanning en eenzaamheid ervaarden.
Volgens de aanklagende schooldistricten heeft Meta deze informatie bewust achtergehouden om risico’s voor gebruikers — vooral jongeren — te verbergen. Meta ontkent dit en stelt dat het onderzoek is gestopt vanwege fouten in de methode.
De documenten suggereren ook dat Meta tegenover het Amerikaanse Congres mogelijk onjuiste verklaringen heeft afgelegd door te zeggen dat het nooit heeft kunnen meten of sociale media schadelijk zijn voor tienermeisjes. Meta zegt dat er selectief uit stukken is geciteerd en dat het bedrijf al jaren maatregelen neemt om jongeren te beschermen.
Zijn AI-chatbots betrouwbaar?
22 november 2025 – Bron: NPO Kennis
Chatbots worden steeds vaker gebruikt voor advies en uitleg, maar ze zijn niet altijd betrouwbaar. Ze zijn getraind op grote hoeveelheden teksten waarin fouten en vooroordelen kunnen zitten. Ze begrijpen geen echte betekenis of context, waardoor misverstanden kunnen ontstaan. Omdat ze altijd een antwoord willen geven, verzinnen ze soms informatie of bronnen — dat heet een hallucinatie.
Dit kan gevaarlijk zijn als je een chatbot blind vertrouwt, vooral bij gevoelige onderwerpen zoals medische adviezen. Ook kunnen verschillende AI-modellen politieke of ideologische voorkeuren laten zien.
De belangrijkste boodschap: chatbots zijn handig voor praktische vragen, maar gebruik altijd je eigen kritisch vermogen en controleer belangrijke informatie zelf.
Maakt AI de beloftes waar?
22 november 2025 – Bron: NPO Start
Nieuwsuur volgde de afgelopen maanden een experiment met zogeheten AI-agents: digitale werknemers die taken van echte mensen kunnen overnemen. Denk aan afspraken inplannen, klantvragen beantwoorden en zelfs complete functies uitvoeren. De vraag is alleen: maken deze slimme systemen de grote beloftes van kunstmatige intelligentie ook echt waar? Over die ontwikkeling, en de mogelijke gevolgen ervan, praat Nieuwsuur met ING-hoofdeconoom Marieke Blom.
Blijft DigiD veilig of worden we kwetsbaar als Solvinity in Amerikaanse handen komt?
21 november 2025 – Bron: NOS.nl
De Tweede Kamer maakt zich zorgen over de veiligheid van DigiD nu het Amerikaanse bedrijf Kyndryl waarschijnlijk het Nederlandse cloudbedrijf Solvinity overneemt. Solvinity levert de IT-infrastructuur waar DigiD en MijnOverheid op draaien — de “digitale snelweg” waarlangs gegevens veilig versleuteld worden verstuurd.
Hoewel Solvinity zelf geen toegang heeft tot persoonsgegevens, vrezen experts dat een Amerikaanse eigenaar in extreme situaties gedwongen kan worden om diensten te blokkeren, bijvoorbeeld door Amerikaanse sancties. Dat zou grote gevolgen hebben: burgers kunnen dan niet meer inloggen voor belastingaangifte, toeslagen of paspoortaanvragen.
Er bestaan alternatieven, zoals het Nederlandse Info Support of het Duitse open-sourceplatform Nextcloud, maar overstappen is technisch complex. Het kabinet onderzoekt nu of de overname kan worden tegengehouden via wetgeving rond nationale veiligheid, maar het is onzeker of dat lukt.
Zorgen in de Tweede Kamer over Amerikaanse overname van DigiD-partner
21 november 2025 – Bron: NOS.nl
In de Tweede Kamer is onrust ontstaan omdat het Nederlandse cloudbedrijf Solvinity, dat cruciale diensten levert voor o.a. DigiD, MijnOverheid en het CJIB, mogelijk wordt overgenomen door het Amerikaanse techbedrijf Kyndryl (een afsplitsing van IBM).
Kamerleden vrezen dat gevoelige overheid- en burgergegevens hierdoor in buitenlandse handen komen, waardoor Nederland minder controle heeft over zijn digitale infrastructuur. Vooral nu internationale spanningen toenemen, waarschuwen politici dat digitale diensten zelfs als geopolitiek drukmiddel kunnen worden gebruikt.
Zowel linkse als rechtse partijen vinden dat onderzocht moet worden of de overname kan worden tegengehouden. De overheid bekijkt momenteel de juridische en operationele gevolgen. Het is nog onduidelijk of de overname daadwerkelijk kan worden gestopt.
