AI-chatbots zoals ChatGPT, Gemini en Character.AI worden voor steeds meer verschillende doelen gebruikt. Ze beantwoorden vragen, helpen bij het schrijven van teksten, leggen moeilijke onderwerpen uit en kunnen samen met de gebruiker ideeën uitwerken.

Sommige mensen gebruiken een chatbot echter niet alleen als hulpmiddel, maar ook als gesprekspartner. Ze delen persoonlijke gedachten, zoeken steun of voeren een gesprek wanneer er niemand anders beschikbaar is. Dat kan prettig zijn, maar nieuw onderzoek laat zien dat hier mogelijk ook een keerzijde aan zit.

Vaker eenzaam bij sociaal gebruik van chatbots

Uit een langlopend internationaal onderzoek onder ruim 2.000 volwassenen blijkt dat mensen die AI-chatbots vooral voor sociaal contact gebruiken, zich na verloop van tijd vaker eenzaam voelen.

Tegelijkertijd ontdekten de onderzoekers dat mensen die zich al minder verbonden voelen met anderen, eerder geneigd zijn om een chatbot als gesprekspartner te gebruiken. De relatie tussen chatbotgebruik en eenzaamheid werkt dus waarschijnlijk in twee richtingen.

Veroorzaakt een chatbot eenzaamheid?

Het onderzoek bewijst niet dat AI-chatbots eenzaamheid veroorzaken. Daarvoor is de relatie te ingewikkeld.

Mensen die zich eenzaam voelen, kunnen sneller behoefte hebben aan een gesprek met een chatbot. Zo’n gesprek is altijd beschikbaar en de gebruiker hoeft niet bang te zijn om te worden afgewezen of beoordeeld.

Maar wanneer iemand steeds vaker met een chatbot praat en daardoor minder contact zoekt met andere mensen, kan het gebruik gevoelens van eenzaamheid mogelijk versterken. Het gaat dus niet alleen om hoe vaak iemand een chatbot gebruikt, maar vooral om de plaats die de chatbot in het dagelijks leven inneemt.

Waarom een gesprek met AI prettig kan voelen

Een chatbot reageert meestal vriendelijk, geduldig en zonder oordeel. Daardoor kan het gemakkelijker zijn om gevoelens onder woorden te brengen of gedachten op een rij te zetten.

AI kan bijvoorbeeld helpen bij:

• – het voorbereiden van een moeilijk gesprek;
• – het opschrijven van gevoelens;
• – het bekijken van een situatie vanuit een ander perspectief;
• – het oefenen van sociale vaardigheden;
• – het vinden van woorden voor iets wat lastig uit te leggen is;
• – het voeren van een gesprek wanneer er tijdelijk niemand beschikbaar is.

Op die manier kan een chatbot zeker ondersteuning bieden.

AI toont geen echte gevoelens

Een gesprek met een chatbot kan persoonlijk aanvoelen. Toch is het belangrijk om te beseffen dat een chatbot geen gevoelens ervaart. Het systeem begrijpt emoties niet zoals een mens dat doet, ook al kunnen de antwoorden soms betrokken en meelevend overkomen.

Menselijke relaties zijn bovendien wederkerig. Familieleden en vrienden delen niet alleen aandacht en steun, maar hebben zelf ook gevoelens, behoeften en ervaringen. Relaties vragen om begrip, belangstelling, geduld en soms om compromissen.

Juist die wederkerigheid maakt menselijk contact waardevol. Een chatbot kan dit nabootsen, maar niet werkelijk ervaren.

Er zijn ook positieve kanten

Het gebruik van een AI-chatbot als gesprekspartner heeft niet alleen nadelen. Andere onderzoeken laten zien dat sommige mensen er juist baat bij kunnen hebben.

Dat lijkt vooral het geval te zijn wanneer iemand al over een redelijk sociaal netwerk beschikt en AI als aanvulling gebruikt. Een chatbot kan dan tijdelijk ondersteuning bieden, zonder de plaats van familie, vrienden, collega’s of hulpverleners over te nemen.

De manier waarop iemand AI gebruikt, is dus belangrijker dan de vraag of iemand wel of geen persoonlijke gesprekken met een chatbot voert.

Wanneer is het verstandig om op te letten?

Af en toe een persoonlijk gesprek voeren met een chatbot hoeft geen probleem te zijn. Het is wel verstandig om stil te staan bij het gebruik wanneer:

• – gesprekken met een chatbot steeds vaker menselijk contact vervangen;
• – iemand sociale afspraken vermijdt om met AI te kunnen praten;
• – de chatbot de belangrijkste of enige gesprekspartner wordt;
• – iemand zich na het gebruik juist leger of eenzamer voelt;
• – persoonlijke problemen alleen nog met AI worden besproken;
• – adviezen van de chatbot zonder controle worden opgevolgd.

Een chatbot kan steun geven, maar is geen professionele hulpverlener. Bij langdurige eenzaamheid, somberheid of psychische klachten blijft het belangrijk om contact op te nemen met een huisarts of andere deskundige.

Gebruik AI als aanvulling

AI-chatbots zijn waardevolle hulpmiddelen. Ze kunnen helpen bij leren, schrijven, oefenen, plannen en nadenken. Ook kunnen ze een laagdrempelige manier bieden om gedachten te ordenen of een gesprek voor te bereiden.

Het is echter verstandig om AI als aanvulling te gebruiken en niet als vervanging van menselijk contact. Een chatbot is altijd beschikbaar, maar kan geen echte vriendschap, betrokkenheid of wederkerigheid bieden.

Bewust omgaan met AI betekent daarom niet alleen dat we leren wat deze technologie kan. We moeten ook begrijpen wat AI niet kan. Zo houden we zelf de regie en kunnen we chatbots op een veilige, gezonde en evenwichtige manier gebruiken.

Computerwijs. Samen digitaal sterker.

Oorspronkelijke bron voor dit artikel

https://ai.hcc.nl/nieuws/onderzoek-wie-ai-chatbots-vooral-als-gezelschap-gebruikt-voelt-zich-vaak-eenzamer