Het debat over AI-veiligheid, dat we in een eerder artikel bespraken, staat niet op zichzelf. Het is nauw verweven met een veel grotere krachtmeting. De Verenigde Staten en China strijden om wereldwijde technologische suprematie. Waar technologie vroeger vooral landen met elkaar verbond, is het nu vooral een breekijzer geworden in een machtsstrijd.

Waarom AI het beslissende wapen is geworden

Technologie is van oudsher een bron van macht: betere wapens, een sterkere economie, hogere productiviteit. AI is daar op dit moment de duidelijkste uitwerking van. Zowel de VS als China investeren enorme sommen geld. Beide zijn overtuigd dat wie voorop loopt in AI, ook een geopolitiek voordeel behaalt.

Voormalig Amerikaans president Trump vat het kernachtig samen: wie AI wint, wint alles. AI is namelijk niet alleen relevant voor het leger of de economie. Het speelt ook een rol bij sociale stabiliteit en controle over de eigen samenleving.

Twee heel verschillende opvattingen over AI

Interessant is hoe verschillend de VS en China tegen AI aankijken.

In de Verenigde Staten wordt gejaagd op AGI, kunstmatige algemene intelligentie die zich kan meten met het menselijk brein. Voor veel Amerikaanse techbedrijven is dit een doel op zichzelf geworden. Ze beloven vrijwel onbeperkte welvaart zodra AGI eenmaal bereikt is.

China benadert AI veel instrumenteler: als een nuttig middel, niet als doel. Chinese overheidsdocumenten benadrukken dat AI vooral moet bijdragen aan industrie, onderwijs en gezondheidszorg. Het mag daarbij niet leiden tot werkloosheid. Zo zou de Chinese overheid al bedrijven hebben aangesproken die personeel ontsloegen om ze te vervangen door goedkopere AI-toepassingen. Tegelijkertijd is diezelfde op-toepassing-gerichte aanpak ook zichtbaar in het gebruik van AI voor surveillance van de eigen bevolking.

China’s andere aanpak: internationale samenwerking als pitch

Waar de VS vooral zelf voorop wil blijven lopen, profileert China zich juist als voorstander van internationale samenwerking. President Xi Jinping zei het dit jaar treffend op de World AI Conference in Shanghai: “Met één snaar kan je geen muziek maken, met één boom kan je geen bos maken.” Hij bedoelt dat AI-ontwikkeling geen solo-optreden van één land moet zijn. Het moet een symfonie van internationale samenwerking worden.

China lanceerde in dat kader de World Artificial Intelligence Cooperation Organization (WAICO), gevestigd in Shanghai. Ook beloofde het land duizenden opleidingsplekken voor AI aan ontwikkelingslanden. Dat is opvallend, want het positioneert China nadrukkelijk als de open, samenwerkende tegenhanger van de Amerikaanse aanpak.

Toch is ook hier voorzichtigheid op zijn plaats. Critici wijzen erop dat China zich zo ook profileert als alternatief leiderschap tegenover de VS. Het land dient daarmee net zo goed eigen geopolitieke belangen.

Techbedrijven en overheid raken in de VS steeds meer verstrengeld

Een ander punt van zorg: in de Verenigde Staten worden overheidstaken in toenemende mate uitbesteed aan techbedrijven. Zo helpt het bedrijf Palantir de Amerikaanse immigratiedienst ICE bij het opsporen van mensen zonder geldige verblijfsstatus. Hoe meer kernfuncties van de overheid via techbedrijven lopen, hoe lastiger dat wordt. De overheid houdt er zelf steeds minder grip op.

Wat betekent dit voor Europa?

Europa ondervindt de gevolgen van deze strijd al concreet. Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie waarschuwde onlangs voor een “tweede China-shock” in haar State of the Union. De EU heeft een handelstekort met China van ongeveer 1 miljard euro per dág. Dat tekort heeft volgens haar een kantelpunt bereikt.

Waar China vroeger vooral goedkope, eenvoudige producten naar Europa exporteerde, gaat het nu ook om technologisch hoogwaardige producten. Denk aan elektrische auto’s en zonnepanelen. De vrees is dat AI-toepassingen, zelfrijdende auto’s en zelfs complete e-commerceplatforms de volgende golf worden. De EU is bovendien voor meer dan 80 procent afhankelijk van China voor kritieke grondstoffen. Voor sommige zeldzame aardmetalen loopt dat zelfs op tot 90 procent.

Belangrijk om te vermelden: deze framing wordt niet door iedereen gedeeld. Chinese en sommige onafhankelijke waarnemers wijzen erop dat de EU wél een overschot heeft op de handel in diensten met China. Ook vloeien winsten van Europese bedrijven die in China produceren grotendeels terug naar Europese hoofdkantoren. Het beeld is dus genuanceerder dan alleen een handelstekort van 1 miljard euro per dag doet vermoeden.

Wat kun je hiermee, als individu of klein bedrijf?

Dit soort geopolitieke ontwikkelingen voelen groot en ver weg, maar hebben wel degelijk gevolgen dichter bij huis.

• De AI-tools die je gebruikt, komen ergens vandaan. Amerikaanse taalmodellen (ChatGPT, Gemini, Claude) en Chinese modellen (zoals DeepSeek) verschillen niet alleen technisch, maar ook in de waarden en beperkingen die erin verwerkt zitten.
• Afhankelijkheid van één land of bedrijf brengt risico’s met zich mee, of het nu gaat om AI-modellen, chips of grondstoffen. Dat geldt voor landen, maar in het klein ook voor jouw eigen bedrijf.
• Blijf op de hoogte van waar je data staat en wie erbij kan. Naarmate AI verder verweven raakt met geopolitiek, wordt digitale soevereiniteit een onderwerp dat ook voor kleinere bedrijven relevant wordt.

Dit onderwerp gaat de komende tijd ongetwijfeld verder ontwikkelen. Denk aan de aangekondigde ontmoeting tussen Trump en Xi. We houden het in de gaten en werken dit artikel bij zodra er relevante nieuwe ontwikkelingen zijn.

Bronnen

• NPO Radio 1, Bureau Buitenland, “AI en Xi” (voorbeschouwing, met Doreen Evers en Paul Verhagen)
• Gov.cn, volledige tekst van Xi Jinpings toespraak op de World AI Conference 2026
• Reuters via Yahoo News, “China’s Xi pushes for global AI body at APEC in counter to US”
• Euronews, “Canada, heatwaves, AI and Ceuta: Von der Leyen delivers State of the Union”
• Asia Times, “‘China Shock 2.0’ fuels EU push for united response to Beijing”
• Global Times, “Is the EU’s latest State of the Union address trying to scare China?” (kritisch tegengeluid)