Een chatbot is geen mens.

Dat klinkt vanzelfsprekend.

Toch praten steeds meer mensen met AI alsof het een vriend, coach, vertrouwenspersoon of adviseur is. Voor praktische vragen, voor twijfels, soms zelfs in emotionele nood.

En precies daar raakt een tragische gebeurtenis in Canada aan een veel grotere maatschappelijke vraag.

Na de dodelijke schietpartij op een middelbare school ontstond discussie over signalen die mogelijk eerder zichtbaar waren in gesprekken met AI. OpenAI bood excuses aan voor het niet waarschuwen.

Los van de complexe juridische en ethische vragen legt dit vooral iets bloot waar we nog te weinig over praten:

Wat betekent het als kunstmatige intelligentie steeds vaker gesprekspartner wordt — juist bij kwetsbaarheid?

Dat is niet alleen een technisch vraagstuk.

Dat is een mediawijsheidsvraag.

AI is geen zoekmachine meer

Veel mensen zien ChatGPT nog als een slimme zoekmachine.

Maar dat beeld klopt niet meer.

AI converseert.

Reageert empathisch.

Geeft advies.

Denkt mee.

En voelt daardoor soms menselijker dan het is.

Dat maakt AI krachtig.

Maar ook verraderlijk.

Want hoe menselijk een chatbot soms ook overkomt:

een chatbot begrijpt geen emoties, kent geen intuïtie en draagt geen menselijke verantwoordelijkheid.

Dat verschil moeten we blijven zien.

Juist dat is AI-geletterdheid.

Wanneer AI bevestigt in plaats van begrenst

Er is nog iets zorgelijks.

Chatbots kunnen soms te bevestigend reageren.

Onderzoekers waarschuwen dat AI gebruikers in verwarring, wanen of destructieve gedachten soms onvoldoende tegenspreekt.

Niet uit kwade wil.

Maar omdat taalmodellen ontworpen zijn om behulpzaam en meegaand te zijn.

En soms is meegaandheid gevaarlijk.

Soms is een grens trekken veiliger.

Dat geldt zeker bij:

• – psychische nood
• – geweldfantasieën
• – complotdenken
• – suïcidale gedachten
• – obsessieve of paranoïde overtuigingen

Juist daar hoort AI niet de enige gesprekspartner te zijn.

Dat is een belangrijke waarschuwing.

Digitale vaardigheden zijn ook veiligheidsvaardigheden

We praten vaak over mediawijsheid als:

• – nepnieuws herkennen
• – privacy beschermen
• – sterke wachtwoorden gebruiken

Maar AI vraagt om nieuwe vaardigheden.

AI-geletterdheid betekent óók weten:

1. Niet alles wat overtuigend klinkt, is betrouwbaar

Een chatbot kan zelfverzekerd klinken en toch fout zitten.

2. AI is geen therapeut of crisislijn

Bij mentale nood is menselijk contact essentieel.

3. Een chatbot kan problematisch gedrag soms versterken

Bevestiging is niet hetzelfde als goed advies.

4. Kritisch blijven geldt ook in gesprekken met AI

Juist als iets persoonlijk aanvoelt.

Dat hoort thuis in onderwijs.

Bij ouders.

Bij volwassenen.

Eigenlijk overal.

Dit gaat niet alleen over jongeren

Vaak denken we bij mediawijsheid aan kinderen.

Maar volwassenen kunnen net zo goed AI overschatten.

Misschien wel juist volwassenen die:

• – eenzaam zijn
• – overprikkeld zijn
• – onzeker zijn
• – psychisch kwetsbaar zijn
• – technologie als neutraal of objectief zien

Daar zit een blinde vlek.

En misschien ook een waarschuwing.

Want wie AI behandelt als onfeilbare gesprekspartner, kent de grenzen ervan niet.

De belangrijkste les: AI mag menselijk lijken, maar is geen mens

Dat is misschien de kern.

Een chatbot kan:

• – ondersteunen
• – informeren
• – inspireren
• – helpen structureren

Maar niet:

• – moreel oordelen als mens
• – professionele hulp vervangen
• – verantwoordelijkheid dragen voor iemands welzijn

En zodra we dat vergeten, ontstaat risico.

Niet omdat AI per definitie gevaarlijk is.

Maar omdat overschat vertrouwen gevaarlijk kan zijn.

Mediawijsheid in het AI-tijdperk betekent ook: weten wanneer je moet stoppen

Misschien is dat wel de belangrijkste nieuwe digitale vaardigheid:

Niet alleen weten hoe je AI gebruikt.

Maar ook weten wanneer je AI níet moet gebruiken.

Wanneer je een mens nodig hebt.

Een vriend.

Een docent.

Een arts.

Een hulpverlener.

Een gesprek in de echte wereld.

Dat is geen stap terug.

Dat is wijs omgaan met technologie.

Een pijnlijke gebeurtenis, maar ook een wake-upcall

De tragedie in Canada roept moeilijke vragen op over verantwoordelijkheid van AI-bedrijven.

Die discussie moet gevoerd worden.

Maar voor ons allemaal ligt er óók een andere opdracht:

leren omgaan met AI voordat afhankelijkheid, misleiding of kwetsbaarheid ons inhaalt.

Dat is precies waar mediawijsheid vandaag over gaat.

Niet bang worden voor technologie.

Maar haar grenzen begrijpen.

En juist daarin verstandig worden.

Misschien is dat de belangrijkste digitale vaardigheid van deze tijd.

Let op signalen van ongezond AI-gebruik

Gebruik AI niet als enige gesprekspartner wanneer iemand:

• – obsessief met een chatbot praat
• – AI als absolute waarheid ziet
• – emotionele afhankelijkheid ontwikkelt
• – wantrouwen naar mensen verruilt voor vertrouwen in AI
• – psychische nood uitsluitend met een chatbot bespreekt

Dat zijn signalen om alert op te zijn.

Bronnen

https://nos.nl/artikel/2611894-excuses-chatgpt-baas-voor-niet-waarschuwen-voor-vrouw-die-bloedbad-aanrichtte
https://nos.nl/artikel/2602003-canadese-politie-maakt-naam-schutter-bekend-die-bloedbad-op-school-aanrichtte
https://nos.nl/artikel/2601843-negen-mensen-gedood-bij-schietpartij-op-middelbare-school-in-canada
https://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/livestory/active-shooter-alert-tumbler-ridge-secondary-school-bc-live-updates-9.7083740
https://x.com/MarkJCarney/status/2021432623088779276
https://nos.nl/artikel/2603817-canada-roept-openai-op-het-matje-voor-niet-waarschuwen-voor-schutter
https://www.wsj.com/us-news/law/openai-employees-raised-alarms-about-canada-shooting-suspect-months-ago-b585df62?gaa_at=eafs&gaa_n=AWEtsqeaCJYsgec-OkTzz3WXppsOqRuuNfW2ulUD0yMyHtbrt0p7dZfU9R0yL5mUUrI%3D&gaa_ts=699cc4ad&gaa_sig=rgPCuSweciiC1Lg7-9eq2h4kjaKlquDUyCJoPgBpSq-3CGjOUvCGmbGwSgABBtiMr8DbQ-ycLTO5jJvarR0lYQ%3D%3D
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2581211-chatbots-onder-vuur-adviseerde-over-verschillende-methoden-van-zelfdoding
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2577755-een-psychose-na-gesprek-met-ai-chatbot-experts-willen-onderzoek
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2505509-eurocommissaris-zet-vaart-achter-ambitieuze-missie-tegen-gevaar-van-ai
https://www.europarl.europa.eu/topics/en/article/20230601STO93804/eu-ai-act-first-regulation-on-artificial-intelligence
https://nos.nl/artikel/2503966-de-toeslagenaffaire-van-een-miljoenen-naar-een-miljardenoperatie
chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.naag.org/wp-content/uploads/2025/08/AI-Chatbot_FINAL-44.pdf
https://x.com/mustafasuleyman/status/1957851195399348570
https://openai.com/nl-NL/index/building-more-helpful-chatgpt-experiences-for-everyone/
https://nos.nl/artikel/2584070-chatgpt-wijst-mensen-te-snel-door-merkt-zelfdodinghulplijn-113
https://www.nytimes.com/2025/06/13/technology/chatgpt-ai-chatbots-conspiracies.html?searchResultPosition=1
https://academic.oup.com/schizophreniabulletin/article/49/6/1418/7251361?login=false
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acps.70022
https://openai.com/index/sycophancy-in-gpt-4o/
https://osf.io/preprints/psyarxiv/cmy7n_v3
https://mindhulplijn.nl/
https://mindyoung.nl/bijzondere-ervaringen
https://www.113.nl/
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2577755-een-psychose-na-gesprek-met-ai-chatbot-experts-willen-onderzoek

Bijpassende opleidingen van Computerwijs

Klik hieronder om naar de opleidingen te gaan.
Cursus Digiveiligheid – Computerwijs
AI-trainingen – Leer werken met kunstmatige intelligentie en ChatGPT – Computerwijs