De discussie over kunstmatige intelligentie krijgt opnieuw een pijnlijke wending. In de Verenigde Staten is een rechtszaak gestart tegen OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT. Nabestaanden van slachtoffers van een schietpartij op de Florida State University stellen dat de chatbot een rol speelde bij het voorbereiden van de aanval. Volgens de aanklacht zou de verdachte ChatGPT hebben gebruikt om informatie te krijgen over wapens, locaties, timing en dodelijke verwondingen.

De zaak zorgt wereldwijd voor discussie. Want wanneer een AI-systeem antwoorden geeft op gevaarlijke vragen, wie draagt dan de verantwoordelijkheid? De gebruiker? Het bedrijf? Of beide?

De zaak rond Florida State University

Volgens Amerikaanse media en rechtbankdocumenten had de verdachte, Phoenix Ikner, maandenlang gesprekken gevoerd met ChatGPT voorafgaand aan de schietpartij op de universiteit in Florida. Daarbij zou hij vragen hebben gesteld over:

• – vuurwapens en munitie;
• – drukke locaties op de campus;
• – de impact van verschillende aanvalsscenario’s;
• – manieren waarop een aanval meer media-aandacht zou krijgen.

Bij de schietpartij kwamen twee mensen om het leven en raakten meerdere anderen gewond.

De familie van een van de slachtoffers beschuldigt OpenAI van nalatigheid. Volgens de aanklagers had het systeem signalen van gevaar moeten herkennen en moeten ingrijpen of escaleren. OpenAI ontkent aansprakelijkheid en stelt dat ChatGPT geen geweld heeft aangemoedigd, maar slechts feitelijke informatie gaf die ook elders online beschikbaar is.

AI en geweld: dit is niet de eerste keer

De zaak staat niet op zichzelf. De afgelopen jaren kwamen meerdere incidenten naar buiten waarbij AI-chatbots betrokken zouden zijn geweest bij gevaarlijk gedrag.

Zo werd eerder melding gemaakt van:

• – een Canadese schietpartij waarbij de verdachte intensief met ChatGPT chatte over geweld;
• – rechtszaken rond zelfdoding waarbij nabestaanden stellen dat AI schadelijke gesprekken voerde;
• – zorgen over AI-systemen die seksuele of gewelddadige beelden genereren.

In Canada ontstond zelfs discussie omdat een account met gewelddadige gesprekken intern al was gemarkeerd, maar niet aan de politie werd gemeld. OpenAI-topman Sam Altman bood later excuses aan voor de gang van zaken.

Een moeilijke juridische vraag

De kernvraag blijft ingewikkeld:

Is een chatbot verantwoordelijk voor wat gebruikers ermee doen?

Hoogleraren, juristen en beleidsmakers worstelen met die vraag. Een AI-chatbot “denkt” immers niet zoals een mens, maar genereert antwoorden op basis van enorme hoeveelheden tekstdata. Tegelijkertijd worden deze systemen steeds realistischer en persoonlijker in hun gesprekken.

Critici vinden dat AI-bedrijven veel sterker moeten ingrijpen bij signalen van geweld, zelfdoding of extremisme. Anderen waarschuwen dat AI onmogelijk alle risico’s volledig kan herkennen en dat uiteindelijk de gebruiker verantwoordelijk blijft voor zijn of haar daden.

In Florida is inmiddels zelfs een strafrechtelijk onderzoek gestart naar de rol van ChatGPT bij de schietpartij. De openbaar aanklager verklaarde dat “als een mens dit advies had gegeven, die mogelijk van medeplichtigheid beschuldigd zou worden.”

Wat betekent dit voor het onderwijs en mediawijsheid?

Deze gebeurtenissen laten zien dat AI niet alleen een handige technologie is, maar ook een onderwerp dat vraagt om mediawijsheid en digitale opvoeding.

Veel jongeren gebruiken AI-systemen inmiddels als:

• – zoekmachine;
• – studiehulp;
• – gesprekspartner;
• – coach;
• – adviesgever.

Daardoor ontstaat een nieuw risico: gebruikers kunnen AI-antwoorden gaan zien als betrouwbaar, neutraal of zelfs autoritair — terwijl AI fouten kan maken of ongepaste antwoorden kan geven.

Voor scholen, ouders en opleidingen betekent dit dat gesprekken over AI-gebruik steeds belangrijker worden:

• Hoe controleer je informatie?
• – Wanneer vertrouw je AI wel of niet?
• – Wat doe je als een chatbot ongepaste antwoorden geeft?
• – Welke verantwoordelijkheid hebben technologiebedrijven?

AI kan veel goeds brengen in onderwijs en samenleving, maar deze rechtszaken maken duidelijk dat veiligheid, toezicht en kritisch denken minstens zo belangrijk blijven.

AI is geen mens, maar ook geen gewone machine meer

De rechtszaak tegen OpenAI kan grote gevolgen hebben voor de toekomst van kunstmatige intelligentie. Niet alleen juridisch, maar ook maatschappelijk.

Want naarmate AI-systemen slimmer en overtuigender worden, groeit ook de vraag:
hoeveel verantwoordelijkheid hoort daarbij?

De komende jaren zullen rechters, overheden en technologiebedrijven daar waarschijnlijk steeds vaker antwoord op moeten geven.

Bronnen

Reformatorisch Dagblad, 15 mei 2026, pagina 9
https://www.reuters.com/legal/government/family-florida-mass-shooting-victim-sues-openai-us-court-2026-05-11/
https://en.wikipedia.org/wiki/OpenAI
https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/chatgpt-may-have-made-the-same-mistake-again-that-sam-altman-said-sorry-for-in-canada-weeks-ago/articleshow/131040015.cms
https://www.myfloridalegal.com/newsrelease/attorney-general-james-uthmeier-launches-criminal-investigation-openai-chatgpt

Bijpassende opleidingen van Computerwijs

https://computerwijs.nl/ai-trainingen/
https://computerwijs.nl/cursus/mediaopvoeding-voor-ouders-opvoeders/
https://computerwijs.nl/cursus/opleiding-mediaopvoeding-ouders-begeleiden-in-een-digitale-tijd/