Vorige week kregen klanten van bezorgdienst Flink een ongebruikelijk bericht van hackers. Betaal 10 tot 15 euro in cryptogeld, anders komen je gegevens op het dark web te staan. Bijna niemand betaalde. Dat zegt iets veelzeggends over hoe we inmiddels met datalekken omgaan.

We zijn “datalekmoe”

Cybersecurity-expert Paul Pols noemt het “datalekmoe” zijn. We gaan er inmiddels bijna vanuit dat onze gegevens vroeg of laat een keer ergens uitlekken. Consumentenpsycholoog Patrick Wessels herkent dat. Mensen zien datalekken zo vaak voorbijkomen, dat de urgentie om er iets mee te doen wegebt.

Daar zit ook een stukje menselijke psychologie achter. Wessels wijst op twee effecten. Het eerste is het gevoel van “dat overkomt mij toch niet”. Het tweede is dat problemen door een datalek vaak pas op langere termijn ontstaan. Beide zorgen ervoor dat we minder snel in actie komen.

Waarom onverschilligheid toch riskant is

Toch is die onverschilligheid niet voor iedereen terecht. Rejo Zenger van Bits of Freedom, een organisatie voor digitale burgerrechten, waarschuwt hiervoor. Volgens hem is het “te gemakzuchtig” om overal je schouders over op te halen. Hij wijst op mensen in kwetsbare situaties, bijvoorbeeld slachtoffers van huiselijk geweld. Voor hen kan een gelekt e-mailadres of telefoonnummer serieuze gevolgen hebben.

Ook voor de rest van ons geldt: niet elk datalek is even onschuldig. Het verschilt enorm per type gegeven dat gelekt is.

Welke gegevens zijn wél een reden om in actie te komen?

• Een e-mailadres of telefoonnummer: vervelend, maar meestal geen directe reden tot paniek.
• Een rijbewijsnummer: dit is wel een reden om in actie te komen. Pols adviseert in dat geval een nieuw rijbewijs aan te vragen, omdat hiermee relatief eenvoudig identiteitsfraude mogelijk is.
• Bankgegevens: controleer je rekeningafschriften extra goed, en neem bij twijfel contact op met je bank.
• Wachtwoorden: verander het wachtwoord van het getroffen account, en van ieder ander account waar je hetzelfde wachtwoord gebruikt.

Praktisch advies

• Controleer altijd om welke gegevens het precies gaat, zodra je een melding van een datalek ontvangt. Dat bepaalt of en hoe je actie moet ondernemen.
• Gebruik voor elk account een uniek wachtwoord. Hergebruik je overal dezelfde combinatie, dan proberen hackers die na een lek vaak ook bij je andere accounts.
• Overweeg een wachtwoordmanager. Die onthoudt unieke wachtwoorden voor je, zodat je dit advies ook daadwerkelijk kunt volhouden.
• Betaal nooit losgeld aan hackers, ook niet bij een klein bedrag zoals bij Flink. Er is geen garantie dat gegevens daadwerkelijk worden verwijderd na betaling.
• Wees extra alert als je in een kwetsbare situatie zit, bijvoorbeeld bij een onveilige thuissituatie. Overweeg in dat geval om gevoelige contactgegevens extra goed te beschermen of te laten afschermen.

Een datalek is niet per se reden tot paniek, maar wél reden om even goed te kijken wat er precies is gelekt. Dat kleine moment van aandacht maakt het verschil tussen onnodige zorgen en terechte voorzichtigheid.

Bronnen

• NOS, “Bedrijven massaal gehackt, consument maakt het weinig uit: ‘We zijn datalekmoe'”
• NOS, “Wat kun je doen om datadiefstal te voorkomen?”