Deze week werd bekend dat de familie van de overleden influencer Jade Kops wordt lastiggevallen door haar volgers. Jade deelde haar ervaringen met kanker met honderdduizenden mensen op sociale media, en overleed in april op 19-jarige leeftijd. Nu ontvangt haar familie dreigende berichten van mensen die naar eigen zeggen geen “nee” accepteren.

Wat is er aan de hand?

Volgens Omroep West voerde de politie meerdere “stopgesprekken” met mensen die het gezin lastigvallen. Bij zo’n gesprek gaat een agent bij iemand langs om diegene aan te spreken op ongewenst of strafbaar gedrag.

De ouders van Jade vertellen dat de bedreigingen soms heel concreet zijn. Jades jongere zusje durft daardoor niet meer alleen naar het graf. Zelf scannen de ouders continu hun omgeving wanneer ze het graf bezoeken.

Wat opvalt in hun verhaal: de mensen die de familie lastigvallen, voelen zich naar eigen idee sterk verbonden met Jade. De ouders verwoorden het zo: zij vinden zelf dat Jade “van iedereen was”. De mensen die hen lastigvallen denken dat kennelijk ook echt.

Waarom voelen mensen zich zo verbonden met iemand die ze nooit hebben ontmoet?

Dit fenomeen heeft een naam: een parasociale relatie. Dat is een eenzijdige emotionele band die je opbouwt met iemand die je alleen kent via een scherm. Denk aan een influencer, presentator of acteur. Die persoon kent jou niet, maar jij hebt het gevoel hem of haar wel te kennen, soms zelfs heel goed.

Parasociale relaties zijn op zich heel normaal en meestal onschuldig. Je voelt oprechte betrokkenheid bij het leven van iemand die je volgt. Zeker als die persoon persoonlijke en kwetsbare dingen deelt, zoals een ziekteproces. Juist die openheid maakt het bijna onvermijdelijk dat mensen zich sterk verbonden gaan voelen.

Het wordt een probleem zodra mensen die eenzijdige band gaan verwarren met een echte relatie, met bijbehorende rechten. Dan denk je dat je ergens recht op hebt. Op contact met de familie, op toegang tot hun rouwproces, of zelfs op een mening over hoe zij met hun verdriet omgaan.

Rouw is geen publiek bezit

Een belangrijk punt uit dit verhaal: ook na iemands overlijden blijft die persoon geen gedeeld bezit van het publiek. De familie van Jade Kops geeft aan blij te zijn met de warmte en steun die ze krijgen. Toch trekken ze een duidelijke grens bij bedreigingen en het opdringen van contact.

Dat onderscheid is belangrijk. Waardering en meeleven zijn welkom. Eisen stellen aan een rouwende familie, of hen dwingen tot contact, is dat niet.

Wat kun je doen als je zelf (online) lastiggevallen wordt?

Dit verhaal gaat over een bekende Nederlandse familie, maar de kern is voor iedereen relevant. Onderneem je zelf iets tegen online lastigvallen of dreigementen?

• Bewaar bewijs. Maak screenshots van dreigende berichten, inclusief datum, tijd en naam of account van de afzender.
• Meld het bij het platform. Vrijwel elk sociaal netwerk heeft een meldfunctie voor bedreiging of intimidatie.
• Blokkeer waar nodig, maar bewaar eerst het bewijs. Na blokkeren kun je berichten soms niet meer terugzien.
• Doe aangifte bij concrete dreigementen. Zoals in dit verhaal kan de politie ook een waarschuwend gesprek voeren zonder dat er meteen een strafzaak volgt.
• Zoek steun. Slachtofferhulp Nederland kan ondersteunen bij online bedreiging en intimidatie, ook als er nog geen aangifte is gedaan.

Sociale media maken het mogelijk om je leven te delen met een groot publiek, en dat kan oprecht waardevol zijn. Jade Kops liet dat zien met haar inzet voor lotgenoten. Maar hetzelfde platform dat verbinding en steun mogelijk maakt, kan diezelfde betrokkenheid ook laten doorslaan. Het is aan ons allemaal om daar bewust mee om te gaan, en de grens van een ander te respecteren.

Bronnen

• NOS, “Familie overleden influencer Jade Kops lastiggevallen: ‘Volgers accepteren geen nee'”
• Omroep West, “Familie van overleden Jade Kops wordt bedreigd en gestalkt”
• NOS, “Influencer Jade Kops (19) overleden, zette zich in voor lotgenoten met kanker”
• NOS, “Stormen vernoemd naar Jade Kops, Shaun het Schaap en professor Dano Roelvink”

Bijpassende cursus van Computerwijs

Meer weten over dit soort onderwerpen? Onze cursus Digiveiligheid gaat hierover.